Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΟΒΕΡΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ

 Από τα φοιτητικά μου χρόνια συμμετέχω στην πολιτική. Οργανώθηκα, λίγες ημέρες μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου (17 Νοεμβρίου 1973), στην Αντι-δικτατορική ΕΦΕΕ. Θα θυμάμαι πάντα τα πρόσωπα που έπαιξαν ρόλο σ’ αυτή μου την απόφαση, γιατί τελικώς καθόρισαν όλη μου τη ζωή. Θα ήταν άλλη η πορεία της ζωής μου, αν δεν είχα συναντήσει τον Κώστα Παπαφιλίππου, οδοντίατρο σήμερα, φοιτητή της οδοντιατρικής τότε, σε ένα σπίτι αμέσως μετά την κατάληψη του Πολυτεχνείου στη Θεσσαλονίκη (μόλις μας έβγαλε έξω ο στρατός, καταφύγαμε σε ένα φιλικό σπίτι 4-5 άτομα). Ο Κώστας με έπεισε και λίγες ημέρες μετά ο Γιώργος Ηλιόπουλος, με το ψευδώνυμο «Ιάκωβος», μου πρότεινε να οργανωθώ στην Αντιδικτατορική-ΕΦΕΕ. Το «ΝΑΙ» που απήντησα, τότε μου φάνηκε αυτονόητο, σήμερα όμως ξέρω πως δεν ήταν. Από τον πολιτικό χώρο του ΚΚΕ αποχώρησα το 1979.

Ακολούθησαν μεταπτυχιακές σπουδές και έντεκα χρόνια επαγγελματικής ζωής, έως το 1994 οπότε και οργανώθηκα στο ΠΑ.ΣΟ.Κ. Και μετά από έξι χρόνια, όπου συνέχισα να εργάζομαι (εκτός εννέα μηνών, που ήμουν Γενικός Γραμματέας στο Υπουργείο Εσωτερικών), εκλέχτηκα Βουλευτής του. Καθ’ όλη τη διάρκεια των 17 ετών που εργαζόμουν, το ενδιαφέρον μου για την πολιτική δεν μειώθηκε. Αντίθετα, διαρκώς αυξανόταν. ?λλωστε, η επαγγελματική μου ιδιότητα, ως καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου, μου επέβαλε την παρακολούθηση της πολιτικής. Κι αυτό διότι ως συνταγματολόγος είχα την υποχρέωση να αντλώ τα παραδείγματά μου από το έργο της νομοθετικής, της εκτελεστικής και της διοικητικής λειτουργίας. Ήταν τόσο το ενδιαφέρον μου για την πολιτική, ώστε το 1996, όταν ο Νίκος Θέμελης μου πρότεινε να αναλάβω Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Εσωτερικών, δέχθηκα. Με την διαβεβαίωση, ότι στις επόμενες εκλογές θα ήμουν υποψήφιος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Την πρόταση αυτή είχα δεχθεί λίγες ημέρες πριν τις εκλογές του 1996 από τον Νίκο Θέμελη, αλλά δεν την είχα αποδεχθεί, διότι δεν προλάβαινα να προετοιμαστώ και οι πιθανότητες αποτυχίας ήταν πολύ μεγάλες. Έχω προσπαθήσει πολλές φορές να εξηγήσω, κυρίως στον εαυτό μου, τι ακριβώς βρίσκω στην πολιτική. Η πρώτη, και κύρια, απάντηση είναι ανορθολογική και προσωπική: διότι μου αρέσει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα. Η δεύτερη απάντηση προσπαθεί να κινηθεί στο ορθολογικό πεδίο: η πολιτική είναι, εξορισμού, η σημαντικότερη ανθρώπινη δραστηριότητα, στο βαθμό που δι΄αυτής οι άνθρωποι αποφασίζουν για την πορεία της χώρας τους αλλά και των κατοίκων της, και δι’ αυτής συμμετέχουν – με τον όποιο τρόπο και στην όποια έκταση μπορούν – στις διεθνείς εξελίξεις. Πολιτική, με άλλα λόγια, είναι η εξουσία της λήψης των αποφάσεων για τα εσωτερικά και τα εξωτερικά ζητήματα που αντιμετωπίζει μια χώρα και οι πολίτες της. Στο σύγχρονο και προηγμένο κόσμο οι διαδικασίες λήψης των αποφάσεων είναι δημοκρατικές. Η οπτική γωνία από την οποία βλέπω την πολιτική είναι σοσιαλδημοκρατική και κομματικός μου χώρος, από το 1994, είναι το ΠΑ.ΣΟ.Κ. Είχε προηγηθεί η ένταξή μου στον Ο.Π.Ε.Κ.του Κώστα Σημίτη και η δραστηριότητά μου, το 1992-1993, σε ένα κύκλο διανοουμένων που συγκέντρωνε στο σπίτι του ο Νίκος Θέμελης για πολιτική συζήτηση και για προβληματισμό, γύρω από την πορεία του Κώστα Σημίτη. Βλέποντας τις πορείες των ανθρώπων που, συναντώ στην πολιτική επιβεβαιώνω τα πρώτα μου συμπεράσματα : η καλύτερη πορεία προς την πολιτική είναι αυτή που προϋποθέτει μία πολυετή ενασχόληση με την επαγγελματική ζωή. Η ενασχόληση με τα κοινά, κατ’ αυτόν τον τρόπο, προσλαμβάνει εξ αντικειμένου χαρακτηριστικά πορείας από την κοινωνία προς την πολιτική. Από τον ιδιωτικό βίο προς τον δημόσιο. Από την επαγγελματική εμπειρία, προς τη δράση για τα δημόσια πράγματα. Μόνο έτσι η αντιπροσωπευτική λειτουργία μπορεί να έχει αυθεντικά χαρακτηριστικά. Ειδ’ άλλως ο πολιτικός, επειδή δεν γνωρίζει, απλώς υποθέτει πως είναι να προσπαθείς να κερδίσεις τη ζωή σου και να κρίνεις αν είσαι ικανοποιημένος ή όχι και τι πρέπει να κάνεις για να βελτιώσεις τις επιδόσεις σου. Από το Συνταγματικό Δίκαιο στην πολιτική η μετάβαση δεν είναι δύσκολη, από πλευράς θεματολογίας : αντί για διατητής της πολιτικής, γίνεσαι ο ίδιος παίκτης. Δύσκολη, όμως, ήταν η εγκατάλειψη της δικηγορίας, που ήταν για μένα μέσο βιοπορισμού. Και δυσκολότερο απ’ όλα να εκλεγώ Βουλευτής το 2000, δίχως μηχανισμό, δίχως κομματική υποστήριξη, δίχως κοινωνική υποστήριξη της οποιαδήποτε μορφής (ένα συνδικάτο, ή ένας μεγάλος σύλλογος, ή μια μεγάλη εταιρεία, ή ένα μεγάλο οικογενειακό εισόδημα , ή ένα μεγάλο συγκρότημα τύπου κ.ο.κ.). Η πορεία μου ήταν απροσδόκητη και για μένα τον ίδιο. Χρησιμοποίησα την εμπειρία μου από τη διείσδυση των οργανώσεων στους χώρους δουλειάς, απέφυγα να «τσιμπήσω» στις εσωκομματικές αντιπαραθέσεις ορισμένων επιθετικών βουλευτών της περιφέρειας, εξήντλησα τη δυνατότητα να προσκαλούμαι ως επιστήμονας στα Μ.Μ.Ε., ήμουν αντικειμενικά φορέας της ανανέωσης, που ήταν το 2000 επιθυμητή διαδικασία, πίστευα με όλες μου τις δυνάμεις στον Κ. Σημίτη κι όταν βγήκαν τα αποτελέσματα στη Β΄ Αθηνών (τρίτος, με 86.503 σταυρούς) δεν μπορούσα να το πιστέψω. Κι αυτό διότι στόχος μου ήταν να μπω στη Βουλή κι όχι να πάρω καλή σειρά. Κάτι τέτοιο ξεπερνούσε τις προσδοκίες μου. Ως Βουλευτής της Συμπολίτευσης (Απρίλιος 2000 – Ιανουάριος 2002) λειτούργησα στη Βουλή με, ας πούμε, πληθωρικό τρόπο : συμμετείχα στην αναθεώρηση του Συντάγματος το 2000-2001, εισηγήθηκα σχέδια-νόμου, αλλά δεν δίστασα να κάνω και κριτική στην κυβέρνηση (π.χ. αξιολόγηση στην παιδεία, φύλαξη των σχολείων, Media δίχως όρια, μεταρρύθμιση του κράτους κ.λπ.).

Τον Ιανουάριο του 2002 ο Πρωθυπουργός Κ. Σημίτης με διόρισε Υφυπουργό Εξωτερικών. Ήταν μοναδική εμπειρία. Δούλεψα σκληρά, δίχως αποτυχίες. Κινήθηκα κυρίως στα Βαλκάνια και τον Αραβικό κόσμο. Ως Πρόεδρος του Συμβουλίου Αναπτυξιακής Συνεργασίας της Ε.Ε., από τις κρίσεις των συναδέλφων μου από κράτη-μέλη της Ένωσης, κατ’ ουσίαν αναβίωσα το όργανο αυτό (στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες την Αναπτυξιακή Βοήθεια εποπτεύει υπουργός κι όχι υφυπουργός). Εν, πάση περιπτώσει, έμεινα δυόμισι περίπου χρόνια Υφυπουργός Εξωτερικών, συνεργάστηκα με τον Υπουργό Γιώργο Παπανδρέου και τον Πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη κι έζησα από κοντά τη μετάβαση από τον δεύτερο στον πρώτο, σε ό,τι αφορά την ηγεσία του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και τη διεκδίκηση των εκλογών του 2004.