22.07.2003
Ένας καλός πατριώτης, ένας καλός στρατιώτης, αλλά ένας απείθαρχος κομμουνιστής, γι αυτό και εισέπραξε τη διαγραφή του, σήμερα υφυπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για το εξωτερικό εμπόριο της χώρας. Ο Ανδρέας Λοβέρδος, βουλευτής Β΄Αθήνας του ΠΑΣΟΚ, θυμάται τη θητεία του στο στρατό και δεν έχει, λέει, δυσάρεστες αναμνήσεις. Αλλά κι αν υπάρχουν δεν θέλει να τις θυμάται.
Ίσως η μικρή, σχετικά, θητεία του, ίσως το γεγονός ότι υπηρέτησε σε Μονάδα που δεν είχε να επιδείξει κακή συμπεριφορά, ίσως ότι ο ίδιος είχε αποφασίσει να είναι καλός στρατιώτης, ίσως όλα μαζί, ή και άλλα, τον βοήθησαν να έχει μια καλή θητεία.
Είχε γράψει, μάλιστα και άρθρο, σε περιοδικό της Αριστεράς, στη διάρκεια της θητείας του, με ψευδώνυμο, βέβαια, στη διάρκεια της θητείας του, επιχειρηματολογώντας υπέρ της καλής διαγωγής των κομμουνιστών και γενικά των αριστερών, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής τους θητείας.
Απεχθανόταν τη στάση ορισμένων αριστερών που συμπεριφέρονταν ως ελίτ, θεωρώντας «μάζα» τους υπόλοιπους, με τον ίδιο τρόπο που απεχθανόταν και τους «σωματαράδες», εκείνους που έδιναν σημασία αποκλειστικά στην άσκηση του σώματος, αλλά ήταν «κενοί στο μυαλό».
Η δική του αρχή ήταν πως όποιος πιστεύει στην ανάγκη αλλαγής της κοινωνίας, πρέπει να είναι «τίμιος στη ζωή του, καλός στα μαθήματά του και καλός πατριώτης».
Υπηρέτησε στην Αεροπορία, από το Νοέμβριο του 1979 μέχρι το Νοέμβριο του 1980, ως προστάτης, λόγω απώλειας πατρός. Παρουσιάσθηκε στην Τρίπολη, πέρασε από την Ελευσίνα για εκπαίδευση στην ειδικότητα του υλικονόμου -την «κατώτερη» της Αεροπορίας, όπως λέει- και μετατέθηκε στην 110 Πτέρυγα Μάχης στη Λάρισα, από όπου και απολύθηκε.
Σας γνωρίζουμε ως πανεπιστημιακό, σας γνωρίζουμε και ως πολιτικό. Μπορείτε να μας σκιαγραφήσετε τον στρατιώτη Ανδρέα Λοβέρδο;
Στην αρχή, όταν πήγα στο στρατό, ήμουνα εχθρικός, διότι, τότε, ως πολύ αριστερός,…
Τι εννοείτε όταν λέτε «πολύ αριστερός»; Υπήρχαν κι άλλοι "περισσότερο αριστεροί", από εσάς;
Όταν παρουσιάστηκα ήμουν άρτι διαγραφείς από το Κομμουνιστικό Κόμμα. Εγώ θεωρούσα επαναστατική οργάνωση την κομμουνιστική αριστερά, το ΚΚΕ, από όπου διαγράφηκα το 1979 και τον ίδιο χρόνο στρατεύτηκα.
O χρόνος στράτευσής σας έχει καμία σχέση με τη διαγραφή σας;
Όχι απλά τότε τελείωσα το Πανεπιστήμιο. Και συνέπεσε η διαγραφή μου από το ΚΚΕ με την αποφοίτησή μου από το Πανεπιστήμιο και τη στράτευσή μου.
Η ερώτηση που θα σας κάνω τώρα εκφεύγει, κάπως, του πνεύματος αυτών των συνεντεύξεων αλλά θα την κάνω. Γιατί διαγραφήκατε από το Κομμουνιστικό Κόμμα;
Γιατί είχαμε συγκροτήσει μία ομάδα που τότε τη λέγαμε «αριστερά του ΚΚΕ». ΄Ηταν μια ομάδα στη Θεσσαλονίκη, με μια κάποια σύνδεση με την Αθήνα (δεν έκανα εγώ τη σύνδεση με την Αθήνα). Μας άρεσε να συζητάμε κάποια πράγματα μέσα στο κόμμα με κριτήριο τη δημοκρατία -έτσι λέγαμε, έτσι πιστεύαμε ότι πρέπει να πούμε- και για κάποια άλλα θέματα όπως οι σχέσεις εξάρτησης του ΚΚΕ από το Κομμουνιστικό Κόμμα της Σοβιετικής Ένωσης κλπ. Αυτά ήταν, ας πούμε, τα κορυφαία θέματα. Ρίξαμε σε κάποια σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ένα ψηφοδέλτιο με την ονομασία «Αριστερά του ΚΚΕ» και αυτό δημιούργησε ένα κύμα εντυπωσιασμού στη Θεσσαλονίκη. Κάποιον από εμάς που υπέθεταν ότι μπορούν να τον εξοντώσουν χωρίς ειδική αντίσταση, διότι δεν ήταν ιδιαιτέρως συμπαθής, τον κατηγόρησαν με ένα πρωτοσέλιδο στο «Ριζοσπάστη». Εμείς βγήκαμε να αμυνθούμε και μας διέγραψαν όλους. Επίσης, μετά, τα αρχικά του ονόματός μου, διότι ήμουν στρατιώτης τότε, είναι στο «κείμενο των 400», που είναι το πρώτο μαζικό κείμενο διαμαρτυρίας, είχε υπογραφές από όλη την Ελλάδα. Αυτά δεν τα λέω για να καταγγείλω το ΚΚΕ, ποτέ δεν το κατήγγειλα. Άλλωστε παρέμεινα για αρκετά χρόνια μετά ψηφοφόρος του.
Αυτή η δραστηριότητά σας στο ΚΚΕ, σας συνόδευσε στο στρατό;
Πήγα στο στρατό ύστερα από όλα αυτά. Ήμουν καλός στις δραστηριότητές μου, δεν ήμουν αρνητικός…
…Εσείς στο Κομμουνιστικό Κόμμα είσαστε και συνηθισμένοι στην πειθαρχία.
Ναι, ναι. Λοιπόν, έγραψα τότε ένα κείμενο για το περιοδικό «Αγώνας» της «Β΄ Πανελλαδικής» με το ψευδώνυμο Δικαιόπολις, όπου έλεγα στα παιδιά που θα πάνε στο στρατό, πώς πρέπει να το δούνε. Με εκνεύριζαν και οι παρέες των αριστερών με τα «ψου ψου» στις γωνίες, οι οποίοι έβλεπαν όλους τους άλλους σαν κάτι μαζικό και ανεπιθύμητο. Επίσης με εκνεύριζαν πάρα πολύ αυτοί που ήταν υπέρ της άσκησης του σώματος αλλά κενοί στο μυαλό. Όμως στο στρατό όλα τα συναιρείς, γιατί ο στρατός είναι μια λειτουργία που στις πρώτες φάσεις του τουλάχιστον, όταν στρατεύεσαι στο κέντρο εκπαίδευσης, υπάρχει μια σχετική ή και απόλυτη ισότητα. ΄Ο,τι και να είσαι, το πρωί θα τρέξεις, θα κάνεις την αγγαρεία κλπ και οι διάφοροι λουφαδόροι δεν ήταν ευχάριστο πράγμα. Τον πρώτο καιρό, εγώ ήμουν στην αεροπορία, τις πρώτες 50 μέρες στο κέντρο, όλα αυτά ήταν κάποια πράγματα στα οποία έπρεπε να συμμετάσχεις. Απλά να μη σε παρασύρει σε ορισμένες πλευρές του. Αυτά έγραφα. Και επίσης δεν είχα δεχθεί να δώσω αίμα για να πάρω άδεια.
Το αίμα, πάντως, δίνεται και για άλλους λόγους.
Έτσι λεγόταν τότε (σ.σ.: αίμα για άδεια). Εμένα με είχε πείσει αυτή η φήμη ή φοβόμουν τη φήμη αυτή. Δεν έδωσα αίμα και τις μέρες της άδειας κάθισα μέσα.
Η συμπεριφορά των αριστερών, όπως την περιγράψατε, και των «σωματαράδων» ήταν κάτι που συνέβαινε στα κέντρα εκπαίδευσης ή και στις μονάδες;
Στη μονάδα αλλάζουν όλα. Εμείς, πριν πάμε στις μονάδες, περάσαμε από την Ελευσίνα. Εγώ εκπαιδευόμουν ως υλικονόμος, ήταν η κατώτερη ειδικότητα στην αεροπορία, δεν ήταν για τα παιδιά του συστήματος. Δεν με πείραξε καθόλου, ένοιωθα μια χαρά, έκανα τον καιρό μου στην Ελευσίνα και μετά πήγα στη Λάρισα, στην 110 Πτέρυγα Μάχης, όχι στο ΑΤΑΔ.
Η πρώτη εμπειρία, την ημέρα που παρουσιάζομαι, ήταν ότι ο διοικητής της Μοίρας στην οποία παρουσιάστηκα, με ρώτησε: «βρε παιδί μου, θα είσαι καλό παιδί εδώ»;
Γιατί το είπε αυτό;
Γιατί τα χαρτιά μου ήταν «μαύρα».
Μαύρα ή κόκκινα;
Κόκκινα ήταν, αλλά μαύρα έλεγε εννοώντας ότι είναι «μουτζουρωμένα». Εγώ πειράχτηκα πάρα πολύ και του απάντησα: «Εδώ υπηρετώ την πατρίδα και θα είμαι αυτό που πρέπει να είμαι».
Αρκετοί ήταν εκείνοι, πάντως, που αμφισβητούσαν τον πατριωτισμό των κομμουνιστών.
Ναι, αλλά ήταν λάθος. Γιατί οι κομμουνιστές ήταν πατριώτες, αλλά με το δικό τους τρόπο.
Η στάση τους το 1940 ήταν χαρακτηριστική.
Εκεί το απέδειξαν με τον καλύτερο τρόπο. Θυμάμαι, όταν απολύθηκα είχε φύγει ο διοικητής που με υποδέχθηκε. Πήγα στο νέο διοικητή της μονάδας, ήταν σμηναγός, και του είπα: «Κύριε Μπένη, σας δημιούργησα προβλήματα εδώ;» Μου απάντησε ότι υπηρέτησα εξαιρετικά τη θητεία μου. Του απάντησα πως όταν παρουσιάστηκα στη μονάδα είχα ερωτηθεί αν θα είμαι εντάξει κι αν θα βοηθήσω την πατρίδα ή θα της κάνω κακό. ΄Όλα αυτά τα είπα εις επήκοον όλων. Μου απάντησε: «Όχι παιδί μου, όλα ήταν καλά».
Ήταν δίπλα ένας πολιτικός υπάλληλος, Νίκος Αθανασόπουλος λεγόταν. Μόλις έφυγα και πήγα σπίτι μου, μετά από 3-4 μέρες χτύπησε το τηλέφωνο. Είχε βρει τον αριθμό και μου τηλεφώνησε και μάλιστα έκλαιγε. Μου είπε «Αυτό που έκανες δεν μπορώ να το κάνω τόσα χρόνια μετά τον εμφύλιο και με ταλαιπωρούν». Ήταν από αυτούς που, ας πούμε, ήμασταν ίδια περίπτωση. Που αγαπούσαμε την Ελλάδα αλλά ήμασταν χαρακτηρισμένοι αριστεροί αριστεροί. Δεν τα επέτρεπε αυτά το σύστημα τότε.
Στην Κομμουνιστική νεολαία που ήσασταν…
Ήμουν στο κόμμα, αλλά και στη νεολαία. Ήμουν μέλος του ΚΚΕ.
Είχατε γίνει μέλος του κόμματος σε νεαρή ηλικία;
Βεβαίως. Έγινα μέλος της αντι-ΕΦΕΕ, μέλος της ΚΝΕ το 1974, αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας και έγινα μέλος του ΚΚΕ το 1976.
Εκεί, λοιπόν, στο κόμμα, σας προετοίμαζαν για τη στρατιωτική σας θητεία;
Ναι, βεβαίως. Και μας έλεγαν ότι πρέπει να είμαστε οι καλύτεροι. Ήταν αυτό που λέγαμε «αστικοδημοκρατικά εντάξει». Πρέπει να είσαι τίμιος στη ζωή, καλός στα μαθήματά σου και καλός στην πατρίδα. Δεν θα δημιουργείς προβλήματα. Δεν θα λένε «να ο κομμουνιστής που είναι προβληματική περίπτωση».
Είσαστε, δηλαδή, ένας καλός κομμουνιστής και ένας καλός στρατιώτης;
Η «φορά» που είχαμε εμείς, τότε, ήταν αυτή κι εγώ τα πίστευα αυτά. Το λέω αλήθεια. Έλεγα ότι αυτός ο οποίος πιστεύει στην ανάγκη αλλαγής της κοινωνίας κλπ., πρέπει στο χώρο του να μη δημιουργεί προβλήματα. Όχι να είναι ένας «νομοταγής πολίτης», όπως ειρωνικά το λέμε, αλλά να είναι ένας άνθρωπος που δεν αμαυρώνει την πολιτική του επιλογή δια του βίου του. Αυτή η πολιτική μας επιλογή ήταν ταλαιπωρημένη με εξορίες, με εμφυλίους πολέμους και με θανάτους. Ήταν δυσφημισμένη -τα θυμάστε, νομίζω. Εμείς, λοιπόν, δεν έπρεπε να δικαιώνουμε τους δυσφημιστές. Αυτή ήταν η συμφωνία μας.
Τώρα είμαι σε άλλο κόμμα και είμαι και πολιτικό στέλεχος αυτού του κόμματος. Με αυτή την ιδιότητα μιλάω και ζητώ κατανόηση από όσους είναι στο ΚΚΕ σήμερα και με διαβάζουν. Δεν έφυγα από το κόμμα αυτό για να το καταγγείλω, αλλά επειδή είχα πολλές διαφωνίες.
Υπήρξε κάτι στη στρατιωτική σας θητεία που να σας έκανε να σκεφθείτε ότι κακώς ενταχθήκατε στον πολιτικό χώρο που επιλέξατε ή όλα κύλησαν ομαλά;
Δεν υπήρξε τίποτα, όλα κύλησαν ομαλά. Δεν έχω μάλιστα να θυμάμαι ορισμένα εντυπωσιακά αρνητικά πράγματα από το στρατό.
Τα πιο δύσκολα πράγματα μέσα στο στρατόπεδο τα ανέθεταν οι βαθμοφόροι στους χαρακτηρισμένους. Σ΄ εσάς δεν συνέβη αυτό;
Κοιτάξτε, εμείς που δουλεύαμε υλικονόμοι στην 110 Π.Μ. της Λάρισας ήμασταν, λίγο ή πολύ, ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ εσ. ή ΚΚΕ και όλοι με πτυχίο Πανεπιστημίου. Οι αξιωματικοί μας φέρονταν πολύ καλά σε προσωπικό επίπεδο, δεν μας προσέβαλαν κλπ.
Πως ήταν οι σχέσεις σας με τους άλλους -τους συναδέλφους σας, τους βαθμοφόρους;
Ήμουν κύριος, μου φέρονταν ως κύριοι, δεν είχαμε προβλήματα. Οι βαθμοφόροι μας αντιμετώπιζαν πιο πολύ σαν να ήταν τα αφεντικά μας παρά οι ανώτεροί μας. Ήθελαν να τους κάνουμε καλά τη δουλειά γιατί ανακατευόμασταν με πολεμικό υλικό και ήθελαν να παραδίδουν καθαρές και καλές αποθήκες, χωρίς έλλειψη υλικού. Μας φέρονταν περισσότερο σαν να είμαστε υπάλληλοι.
Τι ήταν αυτό που σας έλειπε –αν σας έλειπε- περισσότερο στο στρατό; Γιατί, όπως μου τα λέτε, δεν πρέπει να σας έλειπαν και πολλά.
Δεν μου άρεσε που κοιμόμουν μέσα. Δεν μπορούσα να συνεχίσω τη ζωή μου, αλλά έκανα μια παρένθεση. Αυτή την παρένθεση πρέπει να την κάνει κάθε πολίτης, διότι πρέπει να υπηρετεί την πατρίδα του.
Αυτό ακριβώς ήθελα να σας ρωτήσω: Ο στρατός είναι μια υποχρεωτική παρένθεση στη ζωή των Ελλήνων ανδρών, η οποία παραμένει τέτοια, ή μπορεί να συνδέεται και με τη ζωή του μετά τη θητεία; Ποια είναι η δική σας εμπειρία;
Για μένα ήταν παρένθεση σε ό,τι αφορά τα ιδιωτικά μου. Ήταν όμως η στιγμή της υπηρεσίας στην πατρίδα. Δεν διανοήθηκα να μην υπηρετήσω.
Δεν εννοούσα αυτό με την ερώτησή μου…
…Εγώ αυτό καταλαβαίνω.
Αυτό που θέλω να σας ρωτήσω είναι αν υπήρξε κάτι από τη θητεία σας στο στρατό που να σας συνοδεύει στη μετέπειτα ζωή σας;
Όχι, σε σχέση με το στρατό. Δεν θα ξεχάσω ένα γεγονός που μου έμαθε ορισμένες φορές να κάμπτω τα νεύρα μου ως φυσική αντίδραση. Βλέποντας ένα ματς ποδοσφαίρου μεταξύ ανωτέρων και υπαξιωματικών στην Τρίπολη, όπως κατέβαινα να καθίσω στη θέση μου στην κερκίδα, με έσπρωξε κάποιος από πίσω και παραλίγο να πέσω. Κουτρουβάλησα. Γύρισα και τον έβρισα με το χειρότερο τρόπο. Αυτός κινήθηκε εναντίον μου…
Ήταν στρατιώτης ή βαθμοφόρος;
Ήταν λοχίας από εμάς τους εφέδρους. Αλληλοβριστήκαμε και κινήθηκε ο ένας εναντίον του άλλου. Κινηθήκαμε να σκοτωθούμε, αλλά μπήκαν στη μέση κάποιοι και μας χώρισαν. Ξανασυναντηθήκαμε μετά από λίγο καιρό, ήταν στο τηλεφωνικό κέντρο. «Γεια σου, ρε φάτσα», μου λέει, αλλά δεν μιλήσαμε. Μετά από λίγο καιρό πηγαίνω στη Λάρισα. Έχω ένα φίλο πυγμάχο στον Παναθηναϊκό. Έρχεται ο Νικολιτσόπουλος να πυγμαχήσει στη Λάρισα Εγώ δεν είχα τι να κάνω, έτσι πήγα στο γήπεδο να τον δω. Βλέπω τον Χρήστο να ετοιμάζεται να ανέβει στο ριγκ και προσπαθώ να δω τον αντίπαλο. Και παθαίνω «κλακάζ» όταν διαπιστώνω ότι αντίπαλος είναι ο λοχίας με τον οποίο βριστήκαμε στην Τρίπολη και παραλίγο να έρθουμε στα χέρια.
Η υπόθεση έχει και συνέχεια. Περνάει ο καιρός. Είμαι στο Βέλγιο και παίρνω μια ελληνική εφημερίδα να δω τι γίνεται στην Ελλάδα. Και διαβάζω: «Συνελήφθη σπείρα προστατών στον Πειραιά». Είχε μάλιστα και φωτογραφία αυτού του λοχία! Μπορεί να αθωώθηκε, δεν το ξέρω. Εγώ όμως είχα περάσει κοντά από την κακοτοπιά και γλίτωσα. Αυτό δεν θα το ξεχάσω.
Τέτοια αντίδραση πάντως, όπως τη δική σας, δεν τη συναντά κανείς εύκολα από νεοσύλλεκτο.
Μα ήταν άδικο. Θα ήταν διαφορετικό αν με είχε διατάξει να κάνω κάτι. Θα το έκανα. Με έσπρωξε όμως και, αν δεν ήταν άλλοι φαντάροι μπροστά, θα τραυματιζόμουν, δεν ξέρω που και πόσο σοβαρά.
Να επανέλθουμε στα περί στρατού και παρένθεσης. Όταν παρουσιαστήκατε στο στρατό, είχατε ήδη τελειώσει τις σπουδές σας στο Πανεπιστήμιο και είχατε και κάποια όνειρα για το μέλλον. Πως τα βολέψατε; Βρήκατε κάποια άλλη… παρένθεση να τα τοποθετήσετε ή σας συνόδεψαν σε όλη τη θητεία σας;
Δεν έπαψα ούτε για μια στιγμή να σκέφτομαι ό,τι είχα στο μυαλό μου για μετά το στρατό. Τον πρώτο καιρό βέβαια, με την πολύ σωματική άσκηση, αυτό δεν ήταν πολύ εύκολο. Όμως δεν έφυγαν ποτέ από το μυαλό μου και είχα τη συνέχεια με το χθες. Και ποτέ, όταν είχα έξοδο, δεν μιλούσα σαν στρατευμένος. Προσπαθούσα να θυμάμαι τι είναι αυτό που λέγαμε έξω, να συνεχίσω τις κουβέντες ή να ενημερώνομαι «τσάτρα-πάτρα» για να κάνω τον ίδιο, ότι δεν έχω άλλη θεματολογία.
Θυμάμαι παιδιά που ερχόντουσαν στη Θεσσαλονίκη από το στρατό, όταν εμείς ήμασταν ακόμα στο Πανεπιστήμιο, και δεν τους αντέχαμε, γιατί μιλάγανε μόνο για το στρατό. Αυτό ήταν το παράδειγμα προς αποφυγήν.
Μιλούσαν υπέρ ή εναντίον του στρατού και της στρατιωτικής θητείας;
Γενικά για το στρατό, είτε υπέρ είτε κατά. Αφηγούνταν ιστορίες για το στρατό χαρακτηρισμένες με το γνωστό «εκεί που σταματάει η λογική αρχίζει ο στρατός». Όλα αυτά που λέγονταν και τα οποία εγώ δεν είπα ποτέ μου, παρ΄ ότι ήμουν κανονικός στρατιώτης και νομίζω ότι βγήκα κερδισμένος.
Υπήρχε κάτι έξω από το στρατό, από τη μονάδα κυρίως, που να ελκύει το ενδιαφέρον σας και να θέλετε γι' αυτό να βγαίνετε πιο συχνά;
Ναι, γιατί στην έξοδο πηγαίναμε σε ταβέρνες, σινεμά στη Λάρισα, ακόμα και σε μπουζούκια, παραβιάζοντας λιγάκι το ωράριο. Είχαμε και τις διανυκτερεύσεις στις οποίες ξενυχτάγαμε. Ήταν καλά, γιατί η Λάρισα είχε τότε τα ΚΑΤΕΕ και είχε ζωή και ωραίες ταβέρνες. Θυμάμαι τον Ζαχαριάδη με το δένδρο στη μέση.
Κοιτάζοντας το βιογραφικό σας, διαπιστώνω ότι έχετε γράψει αρκετά βιβλία και περισσότερα άρθρα που αναφέρονται σε πολλά ζητήματα του δημόσιου βίου. Δεν είδα πουθενά να αναφέρεστε στο στρατό, δεν σας απασχολεί ο στρατός ως θέμα έρευνας;
Επιστημονικά δεν με απασχόλησε. Έχω το άρθρο που δημοσιεύτηκε στον «Αγώνα» το 1979 με την υπογραφή «Δικαιόπολις», συμβουλές προς στρατευμένους ή νεοσύλλεκτους, δεν θυμάμαι ακριβώς. Δεν έχω ασχοληθεί από τότε.
Ούτε σκοπεύετε, αν καλά καταλαβαίνω.
Νομίζω πως όχι.
Μήπως σας έχει απασχολήσει, ως καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου, η συνταγματικότητα της υποχρέωσης του Έλληνα νέου να προφέρει υπηρεσίες προς την πατρίδα του χωρίς καμία αμοιβή;
Δεν με έχει απασχολήσει καθόλου, γιατί πιστεύω ότι αυτό πρέπει να γίνεται. Είμαι οπαδός της προσφοράς υπηρεσίας προς την πατρίδα. Είμαι όμως και ο συντάκτης της διάταξης περί εναλλακτικής κοινωνικής θητείας, η οποία έδωσε καταφύγιο στους μάρτυρες του Ιεχωβά κυρίως, αλλά και σε άλλους. Πέρασε στο νομοσχέδιο Αρσένη και την υλοποίησε ο κ. Τσοχατζόπουλος, προς τιμή του.
Ποια θα ήταν η απάντησή σας προς εκείνους που πιστεύουν ότι η θητεία δεν είναι μια υποχρέωση και ότι θα έπρεπε να αμείβεται;
Εγώ πιστεύω ότι είναι υποχρέωση. Απλά οι έχοντες συνειδησιακό πρόβλημα μπορούν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους μέσω της εναλλακτικής κοινωνικής θητείας και οι άλλοι την άοπλη θητεία. Αυτές είναι τρεις δυνατότητες θητείας, συμπεριλαμβανομένης και της κανονικής θητείας, που είναι μια προσφορά των στρατευμένων προς την πατρίδα. Όσο η πατρίδα κρίνει ότι το χρειάζεται, ο πολίτης ή η πολίτις πρέπει να την παρέχουν.
Η υποχρεωτική θητεία καθιερώθηκε σε άλλες εποχές και για λόγους που ανταποκρίνονταν στις συνθήκες και στις αντιλήψεις εκείνων των εποχών. Πιστεύετε ότι μπορεί να ισχύει και σήμερα, όπως όταν καθιερώθηκε;
΄Ο,τι λέει ο κ. Γιάννος Παπαντωνίου. Εγώ είμαι στο υπουργείο Εξωτερικών. ΄Ο, τι λέει το υπουργείο Άμυνας το λέμε κι εμείς.
Η σημερινή κυβερνητική σας θέση σας δεσμεύει…
Με δεσμεύει η δεοντολογία -εφόσον είμαι μέλος της κυβέρνησης και αυτό είναι μια πάγια υποχρέωσή μου. Πέρα από αυτό όμως, η τελευταία αγόρευση του κ. Παπαντωνίου, που άκουσα στη Βουλή, για τον προϋπολογισμό με καλύπτει απόλυτα.
Μια κυβέρνηση σχεδιάζει με έναν ορίζοντα μιας τετραετίας. Δεν υπάρχει κάτι που θα μπορούσε να αλλάξει και να απευθύνεται στις νέες γενιές που θα κληθούν να υπηρετήσουν τη θητεία τους;
Η τοποθέτηση Παπαντωνίου ήταν μια τοποθέτηση εξελικτική, που παρακολουθούσε τις εξελίξεις και έδιναν και μέλλον. Στη Βουλή, το 2002, κατά την ψήφιση του προϋπολογισμού, ο υπουργός Άμυνας με κάλυψε απόλυτα επί της ουσίας. Ήταν μια εξαιρετική επιλογή της κυβέρνησης για τους στρατευμένους.