Το πλήρες κείμενο της εισήγησής μου στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος #2η_Ενότητα

Το πλήρες κείμενο της εισήγησής μου στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος #2η_Ενότητα

Ενότητα 2η

Εισήγηση Ανδρέα Λοβέρδου,

Γενικού Εισηγητή του Κινήματος Αλλαγής

στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος

9 Οκτωβρίου 2019

 

Περί ορισμένων ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων

 

Ο πολιτικός λόγος περί δικαιωμάτων, περί ατομικών, πολιτικών, κοινωνικών, όταν αρθρώνεται στη Βουλή και ειδικώς στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος της Αναθεωρητικής Βουλής, ελέγχεται πολιτικά με κριτήριο τί ακριβώς έπραξε ως μέλος κυβέρνησης εκείνος που τον αρθρώνει. Δηλαδή οι κυβερνητικές επιλογές και ο τρόπος διοίκησης φωτογραφίζουν τις πραγματικές περί δικαιωμάτων προθέσεις των πολιτικών και των κομμάτων που κάνουν προτάσεις αναθεώρησης περί ατομικών, πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Π..χ. τί θα μας προτείνει αξιόπιστα περί δημοψηφίσματος, δηλαδή περί μιας διαδικασίας όπου ασκούνται πολιτικά δικαιώματα, όποιος οργάνωσε το παράνομο και νόθο δημοψήφισμα του 2015!!!

Στο πλαίσιο αυτής της δεύτερης ενότητας εξετάζουμε εννέα προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ, καμία εκ των οποίων δεν συγκέντρωσε τον αριθμό των 180 Βουλευτών στην προτείνουσα Βουλή. Είναι λοιπόν προφανές, αφού η Ν Δ δεν συναίνεσε στην ψήφιση των συγκεκριμένων προτάσεων, ότι η συζήτησή μας δεν έχει κανένα απολύτως πρακτικό περιεχόμενο, αφού ούτε μία από τις συγκεκριμένες διατάξεις πρόκειται να αναθεωρηθεί. Εμείς ως Κίνημα Αλλαγής έχουμε ψηφίσει τις επτά από τις εννέα αυτές προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ. Όχι είπαμε στην πρόταση αναθεώρησης των άρθρων 22§4 και 25§3. Είπαμε όχι, δηλαδή, στην κατάργηση της διάταξης περί επίταξης σε περίπτωση απεργίας. Στην Ελλάδα, με την εμπειρία της καταχρηστικής άσκησης δικαιωμάτων η επίταξη αυτή είναι αναγκαία, για την προστασία του κοινωνικού συνόλου. Κι ακόμη, και κυρίως, η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ να αφαιρεθεί από το άρθρο 25§3 του Συντάγματος η απαγόρευση της καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος είναι για μας πέραν από κάθε συζήτηση. Η διάταξη αυτή στήριξε την στάθμιση των ανατιθέμενων δικαιωμάτων, την εναρμόνισή τους και δι’ αυτής την ίδια τη Δημοκρατία.

Πριν αναπτύξω τις θέσεις μας και για τις επτά από τις εννέα αυτές προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ, σκόπιμο είναι να υπογραμμίσω μία αρχή που πρέπει να διέπει τα αναθεωρητικά διαβήματα: διατάξεις ειδικές περί κοινωνικών δικαιωμάτων που υπάρχουν ήδη και το περιεχόμενο των οποίων έχει διαμορφώσει η νομολογία επί δεκαετίες, δεν είναι σκόπιμο να αναθεωρούνται. Η φύση και ο χαρακτήρας των κοινωνικών δικαιωμάτων, ειδικά σε σχέση με τη δυνατότητα να θεμελιώνονται σε αυτά αγώγιμες αξιώσεις των διοικουμένων, υποχρεώνει τον αναθεωρητικό νομοθέτη να εκφράζεται με φειδώ. Δηλαδή οι δημαγωγικές μεγαλοστομίες περί κοινωνικών δικαιωμάτων δεν πρέπει να έχουν θέση στο συνταγματικό κείμενο. Κι αυτό γιατί η εξάρτηση της ικανοποίησης των κοινωνικών δικαιωμάτων από την οικονομική κατάσταση που βρίσκεται μια χώρα υποχρεώνει τους συντακτικούς ή αναθεωρητικούς νομοθέτες να συντάσσουν τις συνταγματικές διατάξεις περί κοινωνικών δικαιωμάτων  με φειδώ, όπως προείπα, και όχι με δημαγωγικό τρόπο. Πρέπει να το καταλάβουμε καλά. Όσο πιο «γενναιόδωρες» είναι οι συνταγματικές διατάξεις περί κοινωνικών δικαιωμάτων, τόσο πιο πιθανόν είναι η ίδια η ζωή να τις μετατρέψει σε απλές διακηρύξεις, σε πολιτικά ευχολόγια. Και όταν σχετικές με υποθέσεις βασισμένες σε πληθωρικές διακηρύξεις φτάνουν στα δικαστήρια να αποδεικνύεται πως αν και συνταγματικές διατάξεις, δηλαδή νομικές ρυθμίσεις που βρίσκονται στην κορυφή της ιεραρχίας των πηγών του Δικαίου, να είναι κενές ρυθμιστικού περιεχομένου. Κι εδώ να σπεύσω να θυμίσω μια φράση του Ρήγα Φεραίου: «Αι δημοσίαι συνδρομαί και ανταμοιβαί είναι ιερόν χρέος της πατρίδας». Δεν εννοούσε τα λόγια προφανώς!!!

Ας μείνω λίγο ακόμη στη θεωρία. Οι Δημήτρης Τσάτσος με την τότε συνεργάτιδά του και νυν Καθηγήτρια του Συνταγματικού Δικαίου Νέδα Κανελλοπούλου έγραφαν περί κοινωνικών δικαιωμάτων, πως η Ελευθερία με τα κοινωνικά δικαιώματα εισήλθε σε νέα φάση. Δεν ασκείται μόνο μέσω των ατομικών δικαιωμάτων (όπου ο πολίτης αξιώνει την αποχή του κράτους), ή των πολιτικών δικαιωμάτων (όπου ο πολίτης αξιώνει να συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων, αλλά και με τις αξιώσεις κοινωνικών παροχών. Πρόκειται, με άλλα λόγια, για την κοινωνική διάσταση της ελευθερίας. Δηλαδή για το πέρασμα από το φιλελεύθερο κράτος στο κοινωνικό κράτος. Και εν τέλει στο κοινωνικό κράτος δικαίου, στον κοινωνικό προσανατολισμό της εξουσίας.

Η οικονομική κρίση, όμως, μας έμαθε πολλά. Οι θεωρίες του κοινωνικού κεκτημένου κατέρρευσαν. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει πως εξαλείφθηκε ο σκληρός πυρήνας του κοινωνικού κράτους. Πως, δηλαδή, καταργήθηκαν στην πράξη τα κοινωνικά δικαιώματα. Και ακόμη, όσοι υπερασπίστηκαν τις θεωρίες του κοινωνικού κεκτημένου την περίοδο 2009 έως 2014 αποδείχτηκαν άστοχοι, ή,  στη χειρότερη περίπτωση, συνειδητοί δημαγωγοί.

Οφείλουμε, λοιπόν, να μην αποδειχθούμε ανεπίγνωτοι της εμπειρίας που προσδιορίζει τόσο τη θεωρία, όσο και την πρακτική του συνταγματικού δικαίου. Ειδικώς όταν είμαστε μέλη επιτροπών Αναθεώρησης του Συντάγματος και συντάσσουμε τα κείμενα που θα κληθεί να ερμηνεύσει ο επίσημος εφαρμοστής του.

Έτσι λοιπόν προσωπικώς πλην του άρθρου 5 που αφορά ατομικό δικαίωμα και που η προσθήκη τείνει να σχετίζεται με την ελευθερία του σεξουαλικού προσδιορισμού, ορισμένες από τις επτά άλλες προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ θα τις απέρριπτα. Είμαι όμως υποχρεωμένος να μεταφέρω την άποψη του Κινήματος Αλλαγής και αυτό θα κάνω αφού έχω πια ξεκαθαρίσει την προσωπική μου θέση.

Για το άρθρο 21§1, σε ό,τι αφορά την κατοχύρωση ως κυβερνητικής υποχρέωσης της διασφάλισης του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, ενός ελάχιστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης, είμαστε θετικοί.  Η ανωτέρω ρύθμιση, μπορεί να έχει κυρίως πανηγυρικό περιεχόμενο, δι’ αυτής, όμως θα επιχειρηθεί διά της αναγωγής δηλαδή του συγκεκριμένου θέματος, σε ζήτημα συνταγματικής περιωπής, να διαμηνυθεί στα όργανα του κράτους η σημασία που προσδίδει ο συνταγματικός νομοθέτης στη συγκεκριμένη κρατική υποχρέωση.

Και επαναλαμβάνω, η συνταγματοποίηση αυτή δεν βλάπτει, εφόσον γίνεται με φειδώ. Και επαναλαμβάνω ακόμη μία φορά, πως η υπέρμετρη πανηγυρικότητα μεταφέρει το κείμενο του Συντάγματος από το πεδίο των καταναγκαστικών – διά της έλλογης και ρυθμισμένης βίας – διατάξεων, σε αυτή των πολιτικών διακηρύξεων ή του ευχολογίου.

Και τα επαναλαμβάνω, ακόμη μια φορά, όλα αυτά, για να αξιολογήσω την πρόταση περί κατοχύρωσης του κοινωνικού δικαιώματος στην υγεία που προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ να προστεθεί στο άρθρο 21§3. Δεν λέμε όχι. Η υγεία είναι μια υψίστης σημασίας πραγματική κατάσταση του ανθρώπου και παραπέμπει αμέσως στη σχέση υγιούς ανθρώπου και πρόληψης, αλλά και στη σχέση γιατρού, δομών ιατρικών και ασθενούς. Το συγκεκριμένο κοινωνικό δικαίωμα έχει απασχολήσει τόσο τη θεωρία όσο και τη νομολογία. Δεν έχει νόημα να κάνω αναφορές. Η ρύθμιση, την οποία θέλει να προσθέσουμε ο ΣΥΡΙΖΑ, δεν χρησιμεύει σε τίποτε στην πραγμάτωση του Συντάγματος.

Συμφωνούμε, ωστόσο, πως πρέπει να δοθεί με την προσθήκη στο άρθρο 21 μια νέα διάταξη, ως παράγραφος 7, με την οποία θα προστατευτούν τα δημόσια αγαθά, όπως το νερό, αρκεί βεβαίως η προσθήκη αυτή να μην κατανοηθεί ως κατοχύρωση της γραφειοκρατίας και των συμφερόντων που δομούνται πάνω σε αυτήν. Τα θλιβερά παραδείγματα που όλοι γνωρίζουμε δεν πρέπει να βρουν συνταγματικό θεμέλιο.

Στο άρθρο 22§1 η πρόταση που έχουμε ενώπιον μας, και η οποία ψηφίστηκε από 173 Βουλευτές, προβλέπει την ίση αμοιβή για ίση εργασία, ανεξαρτήτως ηλικίας. Πρόκειται πραγματικά για μια διακήρυξη, όπου το ναι είναι απλώς πανηγυρικό. Ουδείς μπορεί να σκεφτεί με έλλογο τρόπο το κέρδος που θα έχουμε από τη ρύθμιση αυτή. Ας προστεθεί. Όφελος, όμως, πρακτικό δεν θα υπάρξει. Αντιθέτως, υπάρχει ο κίνδυνος η συγκεκριμένη ρύθμιση να δημιουργήσει έναν ακόμη λόγο για αύξηση της «μαύρης» αδήλωτης εργασίας.

Στην παράγραφο 2 του άρθρου 22 προτείνεται η συνταγματική κατοχύρωση της μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία και ο καθορισμός του ελάχιστου μισθού. Για το τελευταίο συμφωνούμε. Ο νόμος πράγματι δεν έχει νόημα εδώ, τώρα που η χώρα, έστω με καθυστέρηση πέντε ετών, επιστρέφει στην κανονικότητα. Για τη μονομερή προσφυγή στη διαιτησία, την οποία ούτε εγώ, ούτε ο κ. Κουτρουμάνης είχαμε δεχτεί, ως Υπουργοί Εργασίας, να την καταργήσουμε, θεωρώ μεγάλη υπερβολή να την συμπεριλάβουμε στο Σύνταγμά μας.

Το άρθρο 22§5 ως έχει σήμερα είναι πράγματι φτωχό στη διατύπωση. Απαιτούνται συμπληρώσεις. Ο κοινός νομοθέτης δεν μπορεί να είναι απολύτως αδέσμευτος όταν θεσπίζει το ασφαλιστικό σύστημα. Όταν, όμως, το προτείνει αυτό ο ΣΥΡΙΖΑ, οφείλει να σκέφτεται το νόμο του 2016 και τις ανισότητες που προκάλεσε, ως προς τις οποίες είδαμε την κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας ως προς την συνταγματικότητά τους. Δεν θα ψηφίσουμε, ωστόσο, ένα νέο άρθρο 16§5, στο πεδίο του ασφαλιστικού, διότι νομίζω ότι αυτή είναι η πρόθεσή του ΣΥΡΙΖΑ.

Και αφού ανέφερα το άρθρο 16§5, θεωρώ αδιανόητη τη στάση του ΣΥΡΙΖΑ να μην προσαρμοστούμε στην πραγματικότητα. 1200 Έλληνες και Ελληνίδες σπούδαζαν έως πέρυσι νομικά στην Κύπρο. Με μεταρρυθμίσεις που έκανε ο μακαρίτης Χριστόφιας, το ΑΚΕΛ!!! Κι εδώ, όμως, μένουμε ακόμη πίσω. Είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους εμείς ως Κίνημα Αλλαγής προτείναμε να μην προχωρήσει η παρούσα αναθεώρηση. Τελικά από ό,τι φαίνεται, θα γίνει αναθεώρηση μόνο του άρθρου 86 και του άρθρου για την εκλογή του ΠτΔ με απόλυτη πλειοψηφία, δίχως διάλυση της Βουλής. Πραγματικά χάνεται μια αξιόλογη ευκαιρία!